De termijn die begint te lopen voordat iemand ernaar vraagt
Het Griekse erfrecht werkt anders dan het Nederlandse. Een erfgenaam verkrijgt de nalatenschap in beginsel van rechtswege bij het overlijden. Wilt u haar niet, dan moet u actief verwerpen, en daar staat een termijn op. Die termijn is vier maanden wanneer zowel de overledene als de erfgenaam in Griekenland woonde, en een jaar wanneer de laatste woonplaats van de overledene in het buitenland lag of wanneer de erfgenaam zelf in het buitenland woont. Voor een Nederlandse familie geldt dus vrijwel altijd de termijn van een jaar.
De termijn gaat lopen op het moment dat u wist van het overlijden en wist dat u als erfgenaam wordt geroepen. Dat is een feitelijke vraag, geen formele. Er komt geen brief uit Athene die de klok start. Verstrijkt de termijn zonder verwerping, dan wordt u geacht te hebben aanvaard, en die aanvaarding omvat ook de schulden van de nalatenschap.
Precies daar zit het risico. In de maanden na een overlijden gaat de aandacht naar de uitvaart, de Nederlandse notaris, de bank en de belastingdienst. Het huis op Kreta of in de Peloponnesos is dan iets voor later. Bij een Griekse nalatenschap kan later te laat zijn, zeker als er nog een Griekse hypotheek loopt, achterstallige ENFIA openstaat of onduidelijk is of de overledene elders schulden had.
Verwerpen gebeurt door een verklaring bij de griffie van de bevoegde Griekse rechtbank. Woont u in Nederland, dan kan dat via een Grieks consulaat of door een Griekse advocaat met een notariële volmacht. Ga er niet van uit dat een Nederlandse beneficiaire aanvaarding of verwerping bij de Nederlandse rechtbank hetzelfde effect heeft aan de Griekse kant. Dat is een aparte handeling in een ander rechtsstelsel, en het is de eerste vraag die u aan een Griekse advocaat moet voorleggen, niet de laatste.
Welk recht bepaalt wie erft
Sinds 17 augustus 2015 geldt binnen vrijwel de hele Europese Unie verordening (EU) nr. 650/2012, de Europese erfrechtverordening. Nederland en Griekenland zijn er beide aan gebonden. De hoofdregel is dat het recht van de laatste gewone verblijfplaats van de overledene de hele nalatenschap beheerst, ongeacht waar de goederen liggen en ongeacht of het om roerend of onroerend goed gaat.
Dat verrast mensen. Woonde uw vader in Nederland en had hij een huis op Lefkas, dan wordt de vererving van dat Griekse huis in beginsel beoordeeld naar Nederlands erfrecht. Niet naar Grieks. De Griekse notaris en het Griekse kadaster voeren de overgang uit, maar de vraag wie erfgenaam is en in welke verhouding, wordt beantwoord door het recht dat de verordening aanwijst.
Artikel 22 van de verordening laat een uitdrukkelijke rechtskeuze toe voor het recht van uw nationaliteit. Die keuze legt u vast in een testament. Voor een Nederlander die permanent in Griekenland is gaan wonen, kan een keuze voor Nederlands recht rust brengen, en andersom kan een keuze juist ongewenst uitpakken. Het is een keuze met gevolgen voor de hele nalatenschap, dus laat hem maken door een notaris die met de verordening werkt.
In de praktijk werkt het papierwerk vaak via de Europese erfrechtverklaring, het instrument uit dezelfde verordening dat in Griekenland wordt erkend. Houd één ding uit elkaar: welk recht de vererving beheerst is een andere vraag dan welk land belasting mag heffen. Die twee lopen niet gelijk op, en verderop in dit artikel ziet u waarom dat voor uw portemonnee uitmaakt.
De Griekse legitieme portie, en wanneer die opduikt
Griekenland kent een stevige bescherming van naaste familie, de nomimi moira. Beschermde erfgenamen, in de kern de afstammelingen, de langstlevende echtgenoot en de ouders wanneer er geen afstammelingen zijn, hebben recht op de helft van het aandeel dat zij zonder testament zouden hebben gekregen. Dat is een aanzienlijk grotere aanspraak dan veel Nederlanders verwachten, en zij kan niet zomaar bij testament worden weggeschreven.
Of dit op uw situatie van toepassing is, hangt af van de vorige paragraaf. Beheerst Nederlands recht de nalatenschap, dan geldt de Nederlandse legitieme en niet de Griekse. Woonde de overledene in Griekenland, of is er een rechtskeuze voor Grieks recht gemaakt, dan komt de nomimi moira wel in beeld, ook voor het Nederlandse vermogen. Dit is een detail dat in de literatuur op verschillende manieren wordt weergegeven, dus stel het vast met een Griekse advocaat voordat u er iets op bouwt, en zeker voordat u een testament opstelt of wijzigt.
Waarom het huis niet vanzelf op uw naam komt
Erfgenaam zijn is in Griekenland niet hetzelfde als ingeschreven eigenaar zijn. Bevat de nalatenschap onroerend goed, dan moeten de erfgenamen een akte van aanvaarding van de nalatenschap laten opmaken, de apodochi klironomias. Dat is een notariële akte bij een Griekse notaris. Die akte wordt vervolgens ingeschreven in het kadaster, het Ktimatologio, of in het oude hypotheekregister, het Hypothikofylakeio, waar de overgang naar het kadaster nog loopt.
Zolang die inschrijving niet rond is, staat het huis juridisch nog op naam van de overledene. U kunt het dan niet verkopen, niet bezwaren met een hypotheek en in de praktijk ook niet fatsoenlijk beheren. Erfgenamen die het pand jarenlang laten liggen, ontdekken dat vaak pas op het moment dat er een koper is en de notaris de keten controleert. Dan begint het werk alsnog, maar dan onder tijdsdruk en met een prijs die al is afgesproken.
Voor de akte heeft u een reeks stukken nodig: de overlijdensakte, een verklaring van naaste verwanten, een verklaring over het al dan niet bestaan van een testament en de publicatie daarvan, en de aangifte erfbelasting in Griekenland. Daarnaast heeft iedere erfgenaam een eigen Grieks fiscaal nummer nodig, het AFM. Vanuit Nederland kost het aanvragen daarvan tijd, zeker wanneer er meerdere erfgenamen zijn die allemaal moeten legaliseren en vertalen. Begin daar vroeg mee.
Zijn er meerdere erfgenamen, dan ontstaat onverdeelde mede-eigendom. Elke latere beslissing over verkopen, verhuren, verbouwen of hypothekeren vraagt dan medewerking van iedereen. Dat werkt goed zolang de verhoudingen goed zijn en wordt een blokkade zodra dat niet meer zo is. Wie een Griekse woning nalaat aan drie kinderen, laat in feite ook een besluitvormingsprobleem na. Bespreek dat bij leven.
Ondertussen loopt ENFIA gewoon door. De aanslag hangt aan het eigendom per 1 januari en verdwijnt niet doordat de eigenaar is overleden. Hoe die heffing werkt, staat in ENFIA onroerendgoedbelasting uitgelegd.
Wilt u een geërfd aandeel in een Griekse woning overnemen van uw broers of zussen, of een lopende Griekse hypotheek herzien? Vraag vrijblijvend een hypotheekscan aan.
Start hypotheekscanWat Griekenland aan erfbelasting heft
Hier komt het goede nieuws, en het is groter dan de meeste mensen denken. Griekenland deelt verkrijgers in drie categorieën in. Categorie A omvat de echtgenoot of geregistreerd partner, de kinderen, de kleinkinderen en de ouders van de overledene. Voor die groep geldt een vrijstelling van 150.000 euro per verkrijger. Belangrijk detail: die vrijstelling wordt toegepast op het eigen aandeel van iedere verkrijger, niet op de nalatenschap als geheel. Drie kinderen die samen een woning erven, hebben dus ieder hun eigen vrijstelling.
Boven die grens zijn de tarieven laag. Over de eerstvolgende schijf geldt 1 procent, daarna 5 procent, en pas over het hogere deel 10 procent. Zelfs bij een woning van enkele honderdduizenden euro's die over meerdere kinderen wordt verdeeld, komt de Griekse erfbelasting daardoor vaak op nihil of op een bedrag dat in de honderden euro's blijft steken.
Daarnaast bestaat er een verhoogde vrijstelling van 400.000 euro per verkrijger voor de situatie waarin de overledene alleen een echtgenoot en minderjarige kinderen nalaat. Voor de echtgenoot geldt daarbij de eis van een wettig huwelijk van ten minste vijf jaar. De grondslag daarvoor is artikel 29 lid 2 van wet 2961/2001. Dit is precies het soort bepaling dat bij een begrotingswet kan verschuiven, dus laat een Griekse belastingadviseur bevestigen wat er geldt in het jaar van overlijden voordat u ermee rekent.
Wat er wél altijd moet gebeuren, is aangifte doen. Ook wanneer er per saldo niets te betalen valt, hoort er in Griekenland een aangifte erfbelasting te worden ingediend, en daar staan termijnen op die afhangen van de vraag of de erfgenamen in Griekenland of in het buitenland wonen. De notaris kan de akte van aanvaarding niet afronden zonder dat die aangifte is geregeld.
Wat Nederland heft, en waarom er weinig te verrekenen valt
Woonde de overledene in Nederland, dan heft Nederland erfbelasting over het wereldwijde vermogen. De Griekse woning telt daar gewoon in mee, tegen de waarde in het economische verkeer. Dat is de kern van het misverstand dat wij het vaakst tegenkomen: erfgenamen gaan ervan uit dat een Grieks huis in Griekenland wordt belast en in Nederland verder buiten beeld blijft. Dat is niet zo.
Nederland heeft bovendien maar met een handjevol landen een verdrag ter voorkoming van dubbele erfbelasting: Zwitserland, Zweden, Finland, de Verenigde Staten, Israël, het Verenigd Koninkrijk en Oostenrijk. Griekenland staat niet op die lijst. De voorkoming loopt daardoor eenzijdig, via het Besluit voorkoming dubbele belasting 2001, dat in beginsel een verrekening geeft voor buitenlandse erfbelasting die daadwerkelijk is betaald over in het buitenland gelegen onroerend goed.
Trek daar de consequentie uit. Omdat de Griekse heffing voor een verkrijger in categorie A vaak nihil of zeer laag is, is er in de praktijk weinig of niets te verrekenen. De Nederlandse erfbelasting over de Griekse woning blijft dus grotendeels gewoon staan. Wat aan de Griekse kant een prettige uitkomst is, levert aan de Nederlandse kant geen enkele besparing op. Dat is contra-intuïtief en het is precies de reden waarom families zich verrekenen bij de vraag of de erfgenamen het huis kunnen aanhouden.
Voor de Nederlandse aanslag geldt in tariefgroep I, dus voor partner en kinderen, een tarief van 10 procent over de eerste schijf en 20 procent over het meerdere, op grond van artikel 24 van de Successiewet. De vrijstellingen worden jaarlijks geïndexeerd, dus noteer die niet uit een artikel maar vraag ze op voor het jaar van overlijden.
Let ten slotte op de waardering. Voor de Nederlandse aangifte gaat het om de waarde in het economische verkeer. De Griekse objectieve waarde, de antikeimeniki axia, is een Grieks fiscaal rekengetal per zone en niet automatisch de Nederlandse waarde. In gebieden waar de markt hard is gelopen, ligt de objectieve waarde er ver onder, en in gebieden waar de markt is achtergebleven kan zij er juist boven liggen. Bij een woning van betekenis is een taxatie zelden weggegooid geld.
Wat er met de financiering gebeurt
Een lopende Griekse hypotheek verdwijnt niet door het overlijden. De schuld gaat mee met de nalatenschap, en de bank blijft het hypotheekrecht op het pand houden. Meld het overlijden dus tijdig bij de bank en vraag om een opgave van de restschuld, de lopende voorwaarden en de gevolgen die de leningsovereenkomst zelf aan overlijden verbindt.
Vraag daarbij expliciet naar een overlijdensrisicoverzekering. Griekse banken verbinden aan een hypotheek vaak verplichte verzekeringen, en wanneer daar een overlijdensdekking bij zit, kan die de schuld geheel of gedeeltelijk aflossen. Zoek uit wie de begunstigde is, want dat is meestal de bank en niet de erfgenamen. Het maakt voor de rekensom een wereld van verschil.
Wil één van de erfgenamen het huis houden en de anderen uitkopen, dan is dat een nieuwe financieringsvraag en geen voortzetting van de oude. Een Griekse bank beoordeelt de erfgenaam die blijft, met diens eigen inkomen, leeftijd en looptijd, en niet de situatie van de overledene. Reken er ook niet op dat dit rond is voordat de akte van aanvaarding is ingeschreven, want zonder ingeschreven eigendom kan er geen nieuw hypotheekrecht worden gevestigd.
Was het huis destijds gefinancierd met Nederlandse overwaarde in plaats van met een Griekse hypotheek, dan zit die schuld in de Nederlandse nalatenschap en niet in de Griekse. Voor de Nederlandse aangifte telt zij dan gewoon als schuld mee, terwijl de Griekse kant een onbezwaard huis ziet. Houd die twee administraties uit elkaar.
Als u zelf nalaat: drie dingen die het eenvoudiger maken
Denk eerst na over een rechtskeuze. Weet u zeker welk recht u op uw nalatenschap wilt zien toegepast, leg dat dan vast in een testament in plaats van het over te laten aan de vraag waar u op het laatst gewoonlijk verbleef. Dat laatste is bij mensen die de winter in Griekenland doorbrengen minder eenduidig dan het lijkt.
Leg vervolgens één dossier aan met de Griekse stukken: de eigendomsakte, de inschrijving in het Ktimatologio, het fiscale nummer, de laatste ENFIA-aanslagen, de gegevens van de bank en de contactgegevens van uw Griekse advocaat en notaris. Erfgenamen die dat dossier krijgen, zijn maanden verder dan erfgenamen die met een adres en een sleutel achterblijven.
Vertel uw erfgenamen ten slotte dát er een verwerpingstermijn bestaat. U hoeft ze niet uit te leggen hoe het Griekse erfrecht werkt. Eén zin over de termijn en de naam van een Griekse advocaat zijn genoeg om te voorkomen dat de belangrijkste beslissing wordt genomen door hem niet te nemen. Deze regels zijn wetgeving en kunnen wijzigen: laat uw situatie toetsen aan de regels die gelden op het moment dat het speelt, en leg de Nederlandse kant voor aan uw eigen belastingadviseur of notaris.
Checklist bij een Griekse woning in een nalatenschap
- Stel meteen vast welke verwerpingstermijn loopt, vier maanden of een jaar, en vanaf wanneer.
- Leg de vraag of u wilt verwerpen voor aan een Griekse advocaat, niet alleen aan een Nederlandse notaris.
- Bepaal welk recht de nalatenschap beheerst en of er een rechtskeuze in een testament staat.
- Vraag voor iedere erfgenaam een Grieks fiscaal nummer aan, dit kost vanuit Nederland tijd.
- Laat de akte van aanvaarding opmaken en inschrijven in het Ktimatologio of het Hypothikofylakeio.
- Dien de Griekse aangifte erfbelasting in, ook wanneer er niets te betalen valt.
- Vraag de bank om restschuld, voorwaarden en het bestaan van een overlijdensrisicodekking.
- Reken de Nederlandse erfbelasting door zonder aan te nemen dat Griekse heffing iets verrekent.
- Laat de woning taxeren als de objectieve waarde ver van de marktwaarde ligt.
- Maak bij meerdere erfgenamen vooraf afspraken over verkopen, verhuren en uitkopen.